De situatie is de volgende. Jef Vermassen pleit Els Clottemans zonder materiële bewijzen de gevangenis in. Jef Vermassen doet enkele ongelukkige uitspraken en deelt handtekeningen uit na afloop van het proces. De publieke opinie inclusief ondergetekende is, al dan niet terecht, verontwaardigd. Hieruit ontstaat massaal protest. Het ongenoegen wordt geuit door middel van een facebookgroep. De groep krijgt alsmaar meer leden. Ook de reacties binnen deze groep zijn soms bitsig. Jef Vermassen krijgt doodsbedreigingen.
De vraag is nu: bestaat er een verband tussen beide? Persoonlijk denk ik dat zo’n facebookgroep in de eerste plaats drempelverlagend werkt. Het belangrijkste probleem is dat een facebookgroep meestal een groep is van grotendeels gelijkgezinden met betrekking tot een bepaald onderwerp. Mensen lezen daarbij soms heel brutale reacties en kunnen er zich in vinden. Zelf zouden ze nooit zoiets schrijven, maar anderen doen het dus zal het wel gepermitteerd zijn. De sociale drempel om een uitspraak al dan niet te doen verlaagt. Meer mensen radicaliseren hun taalgebruik uit kuddegedrag. De drempel is verlaagd. Radicale en extreme standpunten verkondigen wordt door velen als de norm beschouwd.
De harde roepers die aanvankelijk de hetze opgestart hebben willen nog een stap verder gaan. Ze merken immers dat hun gedachten gemeen goed zijn. Dit sterkt hen in hun eigen gelijk. Ze vinden dat dit een verdere stap legitimeert. Ze besluiten bedreigingen te uiten.
Een volgende vraag die zich stelt is of er een oorzakelijk verband bestaat tussen beide en of het gedrag van een individueel persoon kan worden toegerekend aan een facebookgroep. Mijns inziens niet, toch zeker niet voor de volle verantwoordelijkheid. Facebookgroepen vergemakkelijken het uiten van het ongenoegen. Dat is ook goed. Het zorgt als het ware voor de democratisering van de vrije meningsuiting. Iedereen kan zijn mening kwijt.
Het probleem zijn ongefundeerde meningen. Of beter ongefundeerde feiten. Meningen zijn altijd gelegitimeerd, maar meningen hebben altijd betrekking op een soort van onzekerheid. Datgene wat niet in wetenschappelijke feiten te vatten valt. Iedereen die niet aanwezig was in de rechtszaak kan in principe niet over de rechtszaak oordelen aangezien hij of zij niet het volledige betoog gehoord heeft.
Bovendien mogen meningen niet lasterlijk of eerrovend zijn. In dit geval is het de vraag of de uitspraken op facebookgroepen al dan niet eerrovend zijn. Volgens mij niet. Ze zijn misschien weinig subtiel en ongefundeerd, maar ze uiten wel een algemeen gedragen maatschappelijk gevoel dat bovendien in de hand gewerkt is door het optreden van Vermassen zelf. Dit laatste is een feit. Een uitgesproken mening kan slechts lasterlijk en eerrovend zijn als ze niet waar is. Uiteraard zal advocaat Vermassen zich beroepen op de uitspraak van de jury en dat hij op basis daarvan toch gelijk heeft.
De commotie gaat echter in essentie daar niet over. Het is volgens mij niet de uitspraak an sich dat het publiek verontwaardigd heeft. Daarmee zou het vrede kunnen nemen. De echte onderliggende reden van de verontwaardiging is het gedrag van Vermassen na de uitspraak: enerzijds zijn arrogante uitspraken en anderzijds het uitdelen van handtekeningen. Indien hij geen van beide had gedaan, dan had de discussie enkel betrekking gehad op het gebrek aan bewijs. Jef Vermassen zelf ging er niet in betrokken geworden zijn.
Door zijn gedrag is hijzelf echter het middelpunt en het symbool geworden van dit dossier waardoor hij de aandacht naar zich toe trok. Dit praat doodsbedreigingen geenszins goed. Deze zijn absoluut uit den boze. Het verklaart echter wel de verontwaardiging van de massa en hun nood om die verontwaardiging op een publiek forum te kunnen uiten. Facebook is daarbij enkel een middel om een boodschap de wereld in te sturen.
Wie moet aangepakt worden zijn in de eerste plaats diegenen die doodsbedreigingen uiten. In tweede orde moet nagedacht worden in welke mate we radicalisering van standpunten op facebookgroepen kunnen vermijden. Indien iedereen op een beschaafde wijze zijn mening uit, kan de radicalisering ingeperkt worden. Daarom is het volgens mij wel noodzakelijk dat facebookgroepen naar de toekomst toe voldoende gemodereerd worden. In die zin lijkt het me gepast een verplichting op te leggen aan oprichters van facebookgroepen om hun groep te modereren en te vergaande reacties te bannen. Zo kan de sociale controle terugkeren.
De vraag blijft dan zoals zo vaak: waar ligt de lijn?
